و وجه النّهار اوّله لأنّه احسنه و اوّل ما يواجه به النّاظر ، و اوّل جامعه را وجه الثّوب گويند و به زبان ما سرروه ( 1 ) گويند . و قال ربيع بن زياد : من كان مسرورا بمقتل مالك فليأت نشوتنا بوجه نهار قوله تعالى : * ( وَلا تُؤْمِنُوا إِلَّا لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ ) * بعضى نحويان گفتند : « لام » زيادت است في قوله : * ( لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ ) * ، و المعنى : و لا تصدّقوا الَّا لمن تبع دينكم ، چنان كه گفت : قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ ( 2 ) . . . ، و المعنى : ردفكم ، و ابو علىّ الفارسىّ گفت : براى آن كه ايمان را در او معنى اعتراف است ، تعديه كرد او را به حرفي كه اعتراف را به آن ( 3 ) تعديه كنند ، و آن « لام » است و المعنى : و لا تعترفوا الَّا لمن تبع دينكم . اكنون بدان كه قرّاء و اهل معانى در قراءت و نظم و معانى آيت خلاف كرده‌اند بر هفت قول : قراءت عامه قرّاء « ان يؤتى » است به فتح همزه و قصر او ( 4 ) ، بر اين قراءت اهل معانى چند قول گفتند : يكى آن كه اين آيت حكايت كلام يهود است الَّا ( 5 ) قوله تعالى : * ( قُلْ إِنَّ الْهُدى هُدَى اللَّه ) * ، و قوله : * ( قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّه ) * - تا به آخر آيت ، و تقدير كلام اين باشد كه : جهودان خيبر [ 433 - پ ] جهودان مدينه را گفتند - بر قول حسن بصرى و بر قول قتاده و سدّى و ربيع و ابن زيد - جهودان بعضى بعضى را گفتند : هيچ كس را باور مداريد ( 6 ) الَّا آنان را كه تابع دين شما باشند ( 7 ) از جهودى ، و نيز باور مداريد ( 8 ) كسى را كه گويد كه در جهان كسى را آن دهند كه شما را دادند ( 9 ) از حجج و آيات و براهين و معجزات و خير ( 10 ) از كتاب و فلق دريا و من و سلوى و جز آن ، و نيز باور مداريد ( 11 ) كسى را كه محاجّت و مجادلت كند با شما بنزديك خداى ( 12 ) بر آن كه او به حق اوليتر است .

--> ( 1 ) . كذا : در مج ، وز : سررو ، دب ، آج ، لب ، فق ، مر : سروره ، مب : سرورت . ( 2 ) . سوره نمل ( 27 ) آيه 72 . ( 3 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بدان . ( 4 ) . وز ، دب ، آج ، لب ، فق و . ( 5 ) . آج ، لب ، فق : الى . ( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق : و . ( 7 ) . مج : باشد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 8 ) . دب ، فق : مدارى / مداريد . ( 9 ) . دب : داده‌اند . ( 10 ) . وز : خبر ، دب : خيرى ، آج ، لب ، فق : چيزى . ( 11 ) . مداريد / مدارى . ( 12 ) . دب ، آج ، لب ، فق تعالى .